Η Ευρωζώνη έχει δέκα μέρες προθεσμία

By Wolfgang Münchau
Σχεδόν σε όλες τις συζητήσεις για την ευρωζώνη στις οποίες έχω παρευρεθεί πάντα κάποιος υποστηρίζει ότι οι πολιτικοί θα δράσουν όταν η κατάσταση φτάνει στο απροχώρητο, είτε με ευρωομόλογα, είτε με τιτλοποίηση του χρέους, ή με ποσοτική χαλάρωση… οτιδήποτε. Το επιχείρημα ωστόσο, δεν λαμβάνει υπόψη την ανάγκη για άμεση συλλογική δράση. 
 Την προηγούμενη εβδομάδα η κρίση βρέθηκε σε νέο επίπεδο. Με την εντυπωσιακή αποτυχία της έκδοσης γερμανικών ομολόγων και την ανησυχητική εκτίναξη του βραχυπρόθεσμου κόστους δανεισμού στην Ισπανία και την Ιταλία, η αγορά κρατικών ομολόγων ανά την ευρωζώνη έχει πρακτικά σταματήσει να λειτουργεί. 

Αντίστοιχη είναι η κατάσταση και στον τραπεζικό κλάδο. Βασικά σημεία της οικονομίας της ευρωζώνης έχουν αποκοπεί από την πίστωση. Η ευρωζώνη υπόκειται σε μαζική φυγή των διεθνών επενδυτών και σε μία σιωπηρή φυγή των Ευρωπαίων πολιτών από τις τράπεζες. 

Παράλληλα, ο εκμηδενισμός της εμπιστοσύνης έχει ισοπεδώσει το βασικό πυλώνα της στρατηγικής διάσωσης. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας αντλεί την δύναμή του από της εγγυήσεις που παρέχουν οι μέτοχοί του. Καθώς η κρίση διαχέεται στην Γαλλία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Αυστρία, το ΕFSF επηρεάζεται και εκείνο από την μετάδοση της νόσου. Αν δεν γίνει κάτι δραστικό άμεσα, η ευρωζώνη μπορεί να διασπαστεί πολύ σύντομα.

Τεχνικά, το πρόβλημα θα μπορούσε να λυθεί ακόμη και τώρα, αλλά οι επιλογές περιορίζονται σημαντικά. Η ευρωζώνη πρέπει να λάβει πολύ σύντομα τρεις αποφάσεις. 

Πρώτον, πρέπει με κάποιο τρόπο να συμφωνηθεί πιο ενεργός ρόλος για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, είτε με εγγυήσεις για ένα πλαφόν στα spread των ομολόγων, είτε στηρίζοντας το EFSF, επιπλέον με μέτρα δραματικής αύξησης της βραχυπρόθεσμης ρευστότητας στον τραπεζικό κλάδο. Αυτό θα αντιμετωπίσει την άμεση απειλή χρεοκοπίας. 

Το δεύτερο μέτρο είναι να αποφασιστεί ένα σφιχτό χρονοδιάγραμμα για τα ευρωομόλογα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα αποκαλεί «ομόλογα σταθερότητας». Πραγματικά δεν έχει σημασία πώς θα τα ονομάσουμε. Αυτό που έχει σημασία είναι να έχουν κοινή εγγύηση αξιόπιστου μεγέθους. 
Ο παραλογισμός των διασυνοριακών εθνικών εγγυήσεων πρέπει να τελειώσει. Δεν είναι η λύση στο πρόβλημα. Αυτές οι εγγυήσεις είναι πλέον ο βασικός διασπορέας της κρίσης. 

Η τρίτη απόφαση που πρέπει να ληφθεί είναι η δημοσιονομική ένωση. Αυτό θα περιλαμβάνει μερική απώλεια της εθνικής κυριαρχίας και τη δημιουργία ενός αξιόπιστου θεσμικού πλαισίου για τον χειρισμό της δημοσιονομικής πολιτικής και – μακάρι – θεμάτων της ευρύτερης οικονομικής πολιτικής. Η ευρωζώνη χρειάζεται ένα υπουργείο Οικονομικών, με τα κατάλληλα στελέχη και όχι ad hoc συντονισμό από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μεταξύ τυρού και αχλαδιού. 

Μαθαίνω ότι υπάρχουν διερευνητικές συζητήσεις για ένα συμβιβαστικό πακέτο σε αυτά τα τρία ζητήματα. Εάν η ευρωπαϊκή σύνοδος μπορέσει να καταλήξει σε συμφωνία στις 9 Δεκεμβρίου, που είναι και η επόμενη προγραμματισμένη σύνοδος, τότε η ευρωζώνη θα επιβιώσει. Εάν όχι, τότε κινδυνεύει με μία βίαιη κατάρρευση. Ακόμη και τότε θα υπάρχει κίνδυνος μακράς ύφεσης, ίσως μεγάλης ύφεσης. Έτσι, ακόμη κι αν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μπορέσει να συμφωνήσει σε αυτή την απίθανα φιλόδοξη ατζέντα, οι ηγέτες της θα πρέπει να συνεχίσουν τις μεγάλες προσπάθειες για τους επόμενους μήνες και τα επόμενα χρόνια. 

Πόσο πιθανό είναι να επιτευχθεί αυτή η μεγάλη συμφωνία; Κάθε εβδομάδα που περνάει, το πολιτικό και το οικονομικό κόστος της επίλυσης της κρίσης γίνεται μεγαλύτερο. Ακόμη και την προηγούμενη εβδομάδα, η Angela Merkel, απέκλεισε τα ευρωομόλογα. Ήταν έξαλλη την προηγούμενη εβδομάδα, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τις δικές της προτάσεις για την μελλοντική αρχιτεκτονική της ευρωζώνης. Οι οικονομικές συμβουλές που έχει πάρει κατά τη διάρκεια της κρίσης ήταν άθλιες. 

Η δική της δημόσια αντίθεση στα ευρωομολόγα είναι πλέον το βασικό εμπόδιο για τη συμφωνία. Δεν μπορώ να δω πως η Γερμανίδα καγκελάριος θα μπορέσει να απεγκλωβιστεί από αυτούς τους περιορισμούς που έθεσε μόνη της. Εάν ήταν πιο ενημερωμένη, θα μπορούσε να πάει στη Σύνοδο με την πρόταση που κατέθεσε η Γερμανική Επιτροπή Οικονομικών Συμβούλων, οι οποίοι κατέληξαν σε ένα έξυπνο, αν και περιορισμένο και όχι πλήρως επεξεργασμένο, σχέδιο. Προτείνουν ένα ομόλογο «εξαγοράς χρέους» - μία ακόμη ευφυής ονομασία για το ευρωομόλογο. Η ιδέα αφορά ένα αυστηρά προσωρινό ευρωομόλογο το οποίο τα κράτη μέλη θα ξεπληρώσουν σε μία συμφωνημένη χρονική περίοδο. Αυτή η πρόταση, αν μη τι άλλο, θα ήταν συμβατή με την πιο περιοριστική ερμηνεία του γερμανικού συντάγματος. 

Η εχθρική αντιμετώπιση των ευρωομολόγων από την κα. Merkel σαφέστατα έχει απήχηση στην κοινή γνώμη της χώρας της. Ο γερμανικός Τύπος εκφράστηκε με οργή στις προτάσεις της Κομισιόν. Προσωπικά βρίσκω έξυπνη τόσο την ίδια την πρόταση, όσο και την χρονική συγκυρία που κοινοποιήθηκε. Η Κομισιόν κατάφερε να αλλάξει την φύση της συζήτησης. Η κα Merkel μπορεί να πάρει την δημοσιονομική ένωση που ζητά, αλλά σε αντάλλαγμα θα πρέπει να δεχθεί το ευρωομόλογο. Εάν συμφωνηθούν και τα δύο, τότε το πρόβλημα λύθηκε. Είναι η πρώτη έξυπνη επίσημη πρόταση που είδα κατά την διάρκεια της κρίσης. 

Ακόμη δεν έχω πειστεί ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μπορεί να καταλήξει σε μία τόσο ουσιαστική συμφωνία, δοθέντος του ιστορικού του. Βεβαίως, θα υπάρξει κάποια απόφαση, την οποία μάλιστα θα προσπαθήσουν να πουλήσουν σαν εάν ευρύ πακέτο. Έτσι κάνουν πάντα. Ο αντίκτυπος αυτών των πακέτων όμως, γίνεται όλο και πιο βραχύβιος. Μετά την τελευταία σύνοδο, ο αρχικός ενθουσιασμός για την γελοία ιδέα της μόχλευσης του EFSF εξανεμίστηκε σε λιγότερο από 48 ώρες. 

Η καταστροφική δημοπρασία ομολόγων της Ιταλίας την Παρασκευή, μας λέει ότι ο χρόνος εξαντλείται. Η ευρωζώνη έχει 10 ημέρες στην καλύτερη περίπτωση. 

ΠΗΓΗ: FT.com 
Copyright The Financial Times Ltd. All rights reserved.